جستجو
Filters
بستن

تاریخچه هنر شماره‌ دوزی (قسمت اول)

مقدمه

گلدوزی همانند بسیاری از هنرهای دستی دیگر اخیراً دست خوش تحولاتی بزرگ و احیاء مجدد، شده است.

هنر شماره دوزی، یک مهارت ساده و در عین حال زیبا و تحسین برانگیز بوده که فقط با دقت، سلیقه و علاقه می‌توان، کارهای هنری زیبا و قابل تحسینی را خلق نمود.

اکثر پروژه‌های شماره دوزی، روی پارچه‌های زوج بافت (evenweave) اجرا می‌شوند که امکان می‌دهند شماره‌گذاری و فاصله‌گذاری دقیق بین کوک‌ها میسر باشد. ساده‌ترین پارچه شماره دوزی، پارچه آیدا (Aida) نام دارد که در آن نخ‌ها به صورت بلوکی بافته شده‌اند.

پارچه آیدا، در سال 1907 میلادی توسط شرکت آلمانی Zweigart برای هنر شماره دوزی، طراحی و به بازار عرضه شد. این پارچه دارای یک بافت چهارخانه و سوراخ‌های مربع شکل کوچک می‌باشد تا کار شماره دوزی با آن مخصوصاً برای مبتدیان راحت باشد.

این ساختار بلوکی، دوخت کوک‌های شماره ‌دوزی را ساده‌تر می‌کند. پارچه آیدا هم در بین تازه‌کارها و هم در میان حرفه‌ای‌ها، از محبوبیت بالایی برخوردار است؛ اگرچه در سال‌های اخیر، پارچه‌های نوع کتان، دوباره از محبوبیت بالایی برخوردار شده‌اند. کار با این پارچه‌ها کمی سخت‌تر است.

تاریخچه هنر شماره دوزی

رومی‌ها، هنر گلدوزی را "نقاشی با سوزن" می‌نامیدند. البته این بابلی‌ها بودند که نام شماره دوزی را به این هنر دادند. گلدوزی به عنوان یکی از قدیمی‌ترین هنرهای دستی، بیش از 2000 سال قدمت دارد.

در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، تعداد قابل توجهی مقبره‌ها و گورستان‌های باستانی در مصر و در امتداد جاده‌های تجاری قدیمی کشف گردید.

حفاری‌های باستان شناسی، منجر به کشف میزانِ قابل توجهی از بقایای پارچه‌های گلدوزی شده گردید که البته متاسفانه، هنگام تماس با هوای آزاد، این آثار ارزشمند هنری ازهم پاشیده و متلاشی می‌شدند.

در واقع تعداد بسیار کمی، آثار هنری گلدوزی شده قدیمی مربوط به زمانِ قبل از قرن دوازدهم میلادی موجود است؛ اما آثار نقاشی‌های دیواری، مجسمه‌ها و جواهرات کشف شده قدیمی، حکایت از آن دارند که بشر در اعصار بسیار قدیم، با هنر گلدوزی آشنا بوده است.

هنر شماره‌دوزی، از دوخت نوارهای تسمه‌ مانندِ ایجاد شده از روده گاو، روی پوست حیوان نشٱت گرفت و با گذر زمان به یک رشته هنری بسیار زیبا و رنگارنگ تبدیل گردید. اغلب هر فرهنگ و قومی با سبک وسیاق خاص خود، از شماره دوزی برای تزئین لباس و سایر اقلام خانگی استفاده نموده است. شماره دوزی و سایر اشکال گلدوزی، بطور وسیع برای دکوراسیون و تزئین جشن‌های رسمی و لباس‌های شاهانه و فاخر، مورد استفاده قرار گرفته است. این کارهای هنری در عین حال، مبین اندیشه‌ها، اعتقادات و دین مردم هر قوم و کشور نیز می‌باشد. همانطور که ذکر شد هر قوم و کشور، از سبک و سیاق و رنگ و پارچه خاص خود در هنر شماره دوزی بهره برده است.

در گذشته

قبایل چادرنشین هند و پاکستان، در تولید کیف‌ها و ساک‌های بسیار نفیس و رنگارنگِ مزین به هنر شماره دوزی، ید طولایی دارند. این دست ساخته‌های هنری، به طرز مبتکرانه‌ای دارای تعداد زیادی جیب‌های مخفی هستند. در غرب پاکستان و کشور تایلند، از شماره دوزی، برای تزئینِ یراق‌ آلات لباس استفاده می‌شود و به طور سنتی، با استفاده از نخ‌هایی به رنگ صورتی و قرمز پر رنگ روی پارچه سیاه، برای این کار استفاده می‌شود.

کار چینی‌ها در هنر شماره دوزی، همواره قابل تحسین بوده است. اما شواهد بسیار کمی در دست است که اثبات کند که آیا خاستگاه این هنر، در چین بوده است یا در ایران. اما به نظر می‌رسد که ایرانی‌ها سابقه بیشتری در این هنر داشته باشند.

در واقع احتمالاً ایرانی‌ها، یونانی‌ها و مصری‌ها، این هنر را از طریق جاده ابریشم به شرق دور منتقل کرده‌اند. جاده ابریشم بدون شک، نقش به سزایی در گسترش این هنر به سراسر اروپا داشته است.

کم کم این هنر در سراسر جهان از اسپانیا تا چین، گسترش یافت.

شکل 1: تصویری از دو زن فرانسوی در قرن چهاردهم که مشغول گلدوزی هستند.

از زمان قرون وسطی، گلدوزی بخش مهمی از دکوراسیون در کلیساها و خانه‌های اشراف و نجیب‌زاده‌ها بوده است. از قرن دوازدهم تا قرن چهاردهم، هنر گلدوزیِ کلیسای انگلیسی، در سرتاسر اروپا مشهور بود. بسیاری از کارهای گلدوزی، توسط هنرمندان صنایع دستی به صورت حرفه‌ای انجام می‌شد. اما در اوایل قرن شانزدهم، با معرفی و محبوبیت یافتن نخ گلدوزی، این هنر وارد عصر تازه‌ای شد.

در این دوران هنر گلدوزی به طور کلی با اقبال زیادی روبرو شد و طرح‌های گلدوزی روی مبلمان، روتختی، پرده، آویزهای دیواری و پوشاک، در بسیاری از خانه‌های اروپایی مشاهده می‌شد. این کارهای هنری روی پارچه‌های کرباس و کتان انجام می‌شد.

تاریخچه شماره دوزی

شکل 2: در قرن هجدهم میلادی زنان، بخش زیادی از وقت روزانه خود را صرف دوخت و دوز و کارهای هنری می‌کردند.

آلبوم‌های کار گلدوزی

آلبوم‌های اولیه تکنیک‌های گلدوزی، در برگیرنده الگوها و کوک‌های کار شده روی نوارهای بلندی از پارچه کتان بوده است. این نوارهای پارچه‌ای به صورت رول، پیچیده شده و در جعبه‌های وسایل خیاطی (توسط هنرمند) نگهداری می‌شدند. بعداً این آلبوم‌ها در برگیرنده الفبا و اعداد لاتین بودند که یک الگوی آموزشی برای نوجوانان بود.

شکل 3: یک آلبوم شماره دوزی طوماری شکل، با حروف و اعداد

شکل این آلبوم‌های آموزشی کم کم از حالت طوماری به یک مربع کوچک‌تر تغییر نمود و در برگیرنده یک الگوی حاشیه‌ای بود که بیشتر جنبه نمایشی و تزئینی داشت.

در طی قرون هجده و نوزده میلادی، دختران جوان در طی دوران تحصیل، حداقل باید یک نمونه آلبوم گلدوزی شده را ایجاد می‌کردند. این آلبوم‌ها، در مدارس کلیسایی و یتیم خانه‌ها برای آموزش دخترانی که بعداً به عنوان مستخدمه در خانه اشراف به کار گرفته می‌شدند، آموزش داده می‌شد. از نخ‌هایی به رنگ قرمز برای شماره دوزی استفاده می‌شد و آلبوم شماره دوزی، در برگیرنده متون و تصاویر مذهبی و اخلاقی بود. پیام‌های انجیل و مزامیر یا سرودهای مذهبی، تصویری از آدم و حوا و درخت زندگی، نمونه‌هایی پر کاربرد از الگوهای موجود در این آلبوم‌های آموزش شماره دوزی بود.

شکل 4: این آلبوم، توسط یک دختر 11 ساله تهیه شده است

نظر شما
نظرات کاربران
07/11/2016 03:44 ب.ظ
سلام ممنون از سایتتون. میشه آموزش کامل از شماره دوزی برامون بزارین. با تشکر
07/11/2016 04:45 ب.ظ
سلام حتماً عزیزم
آموزش شماره دوزی را از  پایه، اصولی و بسیار دقیق برایتان در سایت قرار خواهیم داد
اولین نفری که مطلع می شود، باشید!